'Trage vragen, wijsheid en herstel'

met Leni Tas en Harry Kunneman


Lees hier een uitgebreid verslag over deze dag. 

Werkplaats Herstelondersteuning en Stichting Psychiatrie & Filosofie organiseren sinds 2017 samen lezingen rond het thema Herstel en Filosofie. Vanuit een filosofische invalshoek kijken diverse sprekers naar de betekenis van het begrip 'herstel'.


Leni Tas baseerde zijn lezing op de thematiek van ‘wijzer worden in de waanzin’ binnen de context van een ‘trage’ filosofische praktijkvoering op socratische grondslag, zoals onder meer vermeld in zijn boek Traagheid in de Filosofische Praktijkvoering. Leni Tas heeft het fenomeen van herstel uitgewerkt op grond van zijn eigen ervaringen met psychose en reflectie op herstel. ‘Wijsheid in de waanzin’ heeft dan te maken met het cultiveren van een wetend ‘niet-weten’, dat de oud-Griekse filosoof Socrates formidabel belichaamd heeft. Weten dat je niet weet heeft volgens Leni Tas te maken met het lichamelijk en meditatief, doch contemplatief vertragen en het stellen van waardevolle trage vragen. Herstel van psychose behelst dan ook een leerproces in het toelaten van deze trage vragen.


Harry Kunneman besprak kritisch de neiging van de hulpverlener om zichzelf boven de praktijk van alledag te verheffen; de neiging om vanuit een theorie de weerbarstige, complexe en trage vragen uit de zorg glad te willen strijken. In plaats van verticale verheffing in de hoogte pleitte de spreker voor een afdaling in de diepte, waar het gaat om de onoplosbare moerassigheid van professionele complexiteit, relationele conflicten, psycho-sociaal lijden, lichamelijke aantasting en dood. Hoe dieper men afdaalt, hoe minder helderheid en afstandelijkheid; de taal en de rede komen steeds meer op de achtergrond, de onmacht en de eindigheid dringen zich op en het stamelen en zwijgen nemen toe. Maar hoe dieper de afdaling, hoe groter ook de kans dat mensen elkaar echt kunnen zien en lichamelijk en psychisch aan kunnen raken. In de diepte kan een bijzondere gedaante van waarheid opdoemen en een eigen vorm van leren: diepte-leren.
Waardenwerk (waardig en waardevol werk) voor GGZ-professionals betekent dat ze in hun omgang met cliënten goed toegerust mee omlaag kunnen bewegen en tegenwicht kunnen bieden aan de verschillende verlokkende bewegingen naar macht, waarheid en zekerheid omhoog.

Leni Tas
Leni Tas studeerde Humanistiek en volgde de Beroepsopleiding tot Filosofisch Practicus te Leusden en is filosofisch schrijver. In 2018 verscheen diens filosofische gedichtenbundel De Canon van Traagheid: Filosofische gedichten en essay Traagheid in de Filosofische Praktijkvoering: Een filosofisch essay.


Harry Kunneman

Prof. dr. Harry Kunneman studeerde sociologie en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Van 1989 tot 2017 was hij hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht op het gebied van de theorie en praktijk van het geestelijk werk en normatieve professionalisering: ‘waardenwerk’. In die context ontwikkelde hij het begrip 'trage vragen' - levensvragen rondom thema's als vriendschap, relaties, werk, verlies en ziekte – die ook deze middag thema zullen zijn.

Werkplaats Herstelondersteuning en Stichting Psychiatrie & Filosofie organiseren sinds 2017 samen lezingen rond het thema Herstel en Filosofie. Vanuit een filosofische invalshoek kijken diverse sprekers naar de betekenis van het begrip 'herstel'.

In de geestelijke gezondheidszorg wordt al langere tijd aan herstelondersteunende zorg gewerkt. Dit begrip ‘herstel’ heeft gezorgd voor een vernieuwende kijk op psychisch leed. Ervaringskennis en eigen regie zijn hierbij belangrijke, veelgebruikte begrippen. Maar gebruikers van de zorg vragen juist ook meer aandacht voor zingeving en existentiële vragen. In de praktijk komen deze weinig aan bod., temeer omdat opvattingen over wat zingeving en existentiële vragen zijn, uiteenlopen. Vaak wordt over iets als ‘spiritualiteit’ gesproken, maar wat hiermee precies bedoeld wordt, blijft vaak onduidelijk.

Vragen over zingeving en existentie behoren bij uitstek tot het domein van de filosofie. Van oudsher is er een verbinding tussen psychiatrie en filosofie rond de vraag: wat is de mens? In de lezingenreeks Herstel en Filosofie bediscussiëren we de dominante, medische benadering en proberen we spiritualiteit te integreren in het denken over psychisch leed en de ggz.